هنر فاخر ایرانی هدیه دهیم

حصیر ، بافته‌ای هنرمندانه از گیاهان

:به اشتراک بگذارید

بافتن انواع زیرانداز از ساقه و برگ گیاهان، از کهن‌ترین فعالیت‌های انسان برای داشتن یک زیرانداز است. آنچه امروزه آن را حصیر می‌نامیم و هنوز از آن استفاده می‌کنیم. مواد اولیه بافت انواع حصیر در کشورهای مختلف،‌‌ تفاوت‌هایی داشته و دارد. به عنوان مثال در شرق آسیا از ساقه بامبو استفاده می‌شود. در جنوب ایران، برگ‌های درختان نخل بیشترین نقش را در بافت دارند. جنس آنها هرچه که باشد، امروزه این بافت،‌ به تولید نوعی خاص از صنایع دستی منجر می‌شود. حصیر به دلیل بافت گیاهی و طبیعی،‌ در گذر زمان به سرعت از بین می‌رود و محصول چندان ماندگاری نیست. به همین دلیل نمونه‌های زیادی از آن وجود ندارد. قدیمی‌ترین حصیرهای بافته‌شده جهان در محدوده بین‌النهرین کشف شده است. کارشناسان معتقدند این محصول نه تنها به عنوان زیرانداز، بلکه در بسیاری موارد به عنوان سقف و سرپناه هم استفاده می‌شده است و کاربردهای آن فراتر از یک زیرانداز بوده‌است.

تنوع انواع حصیر

امروزه این نوع بافت در کشورهای مختلف، به شکلی تقریبا یکسان انجام می‌شود. تفاوت حصیرهای بافته شده در رنگ،‌ طرح و گیاهان و موارد استفاده از آن است. از شرق آسیا تا آمریکای لاتین، حصیر بافته می‌شود. در حقیقت تفاوت در مواد اولیه به تفاوت‌های اقلیمی و جغرافیایی مربوط است. ضمن اینکه طرح‌های روی این نوع از صنایع دستی، برگرفته از فرهنگ و آداب و سنن هر منطقه است.

در ایران حصیربافی در استان‌های مختلف، به شکل‌هایی خاص انجام می‌شود. جدای از طرح‌ها و مواد اولیه، حتی نام‌های متفاوتی هم بر انواع بافت در ایران گذاشته‌اند. البته نقاط مشترکی هم بافت انواع حصیر در ایران دارد. بافت آنها به روش تار و پودی است. ضمن اینکه هر کدام تزئینات خاص منطقه خود را هم دارند. برخی از آنها رنگی هم هست. رنگ‌هایی که استفاده می‌شود هم معولا طبیعی است تا جنس لطیف این حصیرها آسیب نبیند.  

حصیر

امروزه در شمال و جنوب ایران، به دلیل دسترسی آسان به انواع ساقه گندم، برگ و نی، این نوع هنر رواج بیشتری دارند. سیستان، خوزستان، هرمزگان، بوشهر، آذربایجان شرقی،‌ گیلان و مازندران در حال حاضر تولید انبوهی در این حوزه دارند. استقبال مردم هم از این محصولات در سال‌های اخیر افزایش پیدا کرده است و اقبال و توجه بیشتری به آن شده‌است.

طبیعی بودن مواد اولیه و استحکام نسبی این محصولات دلیل این موضوع است. از بسیاری از بافته‌های حصیر در ایران، می‌توان به جای محصولات پلاستیکی استفاده کرد. از طرفی رطوبت نه تنها به این محصولات آسیب نمی‌زند، بلکه دوام آنها را بالا می‌برد ومنجر به ماندگاری بیشتر آن می‌شود. همه اینها نتیجه طبیعی بودن مواد اولیه این محصولات است.

انواع بافت حصیر در ایران

حصیربافی یکی از هنرهای بومی زنده در نوار جنوبی ایران است. بافت حصیر در این منطقه هرچند شباهت‌های بسیاری با هم دارند، اما با نام‌هایی متفاوت شهرت یافته‌اند. در منطقه سیستان به بافت ساقه‌های نی، «اصیل‌بافی» می‌گویند. همین کار را در منطقه بلوچستان با برگ‌های خرما انجام می‌دهند و «تگرد» می‌نامند. به کار بافت حصیر در این منطقه «بوریابافی» و «پرده‌بافی» هم گفته می‌شود.

بادبزن، سبد،‌ زنبیل، زیرانداز و سجاده از مهم‌ترین صنایع دستی این منطقه با بافت به روش حصیر است. استفاده حصیر به عنوان زیرانداز در جنوب شرقی کشور هنوز بسیار رایج است. دلیل آن هم آب و هوا و اقلیم خشک منطقه است. مواد اولیه تولید هم ارزان و در دسترس است وصرفه اقتصادی برای تولید آن وجود دارد.

حصیر

حصیربافی در شمال ایران تفاوت‌هایی دارد. بافته های این منطقه رنگ‌ دارند و طرح‌های آنها بیشتر هندسی است. در این منطقه بیشتر از ساقه گندم و برنج، نی و ساقه برخی گیاهان در حاشیه تالاب‌ها استفاده می‌شود.

به عنوان مثال در مازندران نوعی حصیر با گیاهان خودرو بافته می‌شود که به آن «کوب»‌ می‌گویند. در گیلان، سال‌هاست کلاه‌های حصیری مهم‌ترین تولیدات مردم منطقه است. البته در سال‌های اخیر با تغییراتی در شکل بافت، وسایل امروزی هم تولید می‌شود. انواع سبد، سینی و سفره از تولیداتی است که در زندگی امروزی می‌توان از آنها استفاده کرد.

از طرفی در نجف‌آباد اصفهان، حصیربافی با ترکه نهال‌های برخی درختان انجام می‌شود. این نوع بافت استحکام و مقاومت در برابر فشار زیادی دارد و به همین دلیل بیشتر در تولید سبدها بزرگ استفاده می‌شود.

بافت سنتی و صنعتی حصیر

امروزه بافت حصیر هم به روش کهن و سنتی ادامه دارد و هم کارگاه‌هایی با دستگاه‌های کاملا صنعتی این کار را انجام می‌دهند. با توجه به فروش بالای این نوع از صنایع دستی، قطعا فقط بافت سنتی جوابگوی نیاز بازار نیست. در بافت به روش سنتی از ابزارهایی ابتدایی استفاده می‌شود. وسایلی مانند کارد، قیچی، چاقو و نخ و سوزن. روش صنعتی، بافت به وسیله دستگاه‌هایی شبیه به دار قالی است. با این تفاوت که این دستگاه‌ها به صورت خوابیده روی زمین قرار می‌گیرد. پس از بافت هر ردیف، کار مانند قالی شانه می‌خورد. سپس بافت ردیف بعدی آغاز می‌شود.

حصیر

حصیربافی زیرمجموعه‌هایی هم دارد. چم‌بافی، مرواربافی، ترکه‌بافی و بامبوبافی را می‌توان زیرمجموعه‌ای از بافت حصیر دانست. تفاوت آنها در مواد اولیه و شکل بافت است. هنوز هم عشایر از انواع حصیر به عنوان زیرانداز و حتی پرده هم استفاده می‌کنند. طبیعی بودن و عمر نسبتا بالای این بافته، باعث شده همچنان استفاده از آن ادامه داشته باشد. در حقیقت بافته‌های حصیر همچنان در زندگی روزمره مردم استفاده میشود.

سایر مقالات

نظرات کاربران (0)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *