هنر فاخر ایرانی هدیه دهیم

میناکاری ، پلی میان زمین و آسمان

:به اشتراک بگذارید

بشقاب و قدح‌های آبی رنگ پرنقش و نگار، اولین تصویری است که بعد از شنیدن نام میناکاری به ذهن بسیاری خطور می‌کند. ظروفی که از گذشته، زینت‌بخش خانه بسیاری از ایرانیان بوده است. این ظروف بیش از 5 هزار سال است که تولید می‌شود. به واسطه ارزش مادی، تا زمانی تنها پادشاهان و درباریان صاحب این ظروف بودند. حالا اما جز صنایع دستی ارزشمند ایران است و خریداران بسیاری دارد. اصفهان سال‌هاست به قطب این هنر تبدیل شده و هنرمندان بسیاری در کارگاه‌های کوچک و بزرگ این شهر مشغول به کارند.

نمونه‌های گوناگونی از آثار میناکاری در بخش‌های مختلف دنیا پیدا شده است. شش انگشتر طلا در قبرس و مجسمه زئوس (پادشاه خدایان در میان اساطیر یونان) در یونان از آن جمله‌اند. با این وجود نمونه‌های فراوان در ایران باعث شده تا کارشناسان اعلام کنند ریشه این هنر سرزمین ایران بوده است. بعدها و به واسطه جنگ‌ها یا تجارت، این هنر به اروپا هم راه پیدا کرده است. گوشواره، ‌بازوبندهای طلا و یک کاسه برنجی که بر همه آنها میناکار شده، نمونه‌هایی کشف شده از این هنر در دوره هخامنشی است. این آثار در موزه‌های مشهور دنیا نگهداری می‌شوند و اصالت آنها تائید شده است.

مشهورترین اثر میناکاری کشف شده، هم‌اکنون در موزه هنرهای زیبای بوستون در ایالت ماساچوست امریکا قرار دارد. یک سینی نقره که آن را سینی «الب ارسلان» می‌نامند. نام سازنده آن که به خط کوفی بر روی اثر حک شده، «حسن الکاشی» است. کارشناسان این اثر را متعلق به دوره سلجوقیان می‌دانند.

میناکاری ، حاصل همنشینی رنگ و آتش

میناکاری هنری است که بر روی برخی از انواع فلزات انجام می‌شود. برای این کار از حرات بالا استفاده می‌شود. در گذشته این هنر بر روی طلا و نقره بیشتر انجام می‌شد. به همین دلیل ارزش مادی بسیاری داشت. امروزه این هنر بر روی مس هم انجام می‌شود و طبیعی است که قیمت کمتری دارد. هنوز هم در جنوب ایران و در اهواز این کار بر روی طلا انجام می‌شود. صائبین (از پیروان حضرت یحیی) سال‌هاست این شغل را ادامه می‌دهند. در میان این افراد میناکاری بر روی طلا، شغل اجدادی است. البته ارزش هنر میناکاری در همه این موارد یکسان است. هنرمند وقت بسیاری را برای طراحی جزئیات صرف می‌کند. طرح‌هایی که در صنایع دستی مشابه مانند مس و پرداز هم دیده می‌شود. نقش‌هایی که نمونه‌های آن در هنرهای مانند نگارگری و تذهیب هم دیده می‌شود. انواع گل‌ها، اسلیمی، حیوانات و در موارد انسان‌ها از آن جمله‌اند.

در بیشتر نمونه‌ها، طرح زمینه میناکاری آبی است. سپس با رنگ سفید طرح‌هایی روی آن ایجاد می‌شود. البته نمونه‌هایی هم در حال حاضر در بازار وجود دارد که زمینه آنها قرمز یا سبز است. متاسفانه این هنر از اواخر دوره قاجار و به واسطه آشفتگی کشور، رو به فراموشی رفت. تا اینکه فردی به نام «شکرالله صنیع زاده» در دوره پهلوی جان تازه‌ای به این هنر بخشید. کارگاهی راه انداخت و نسلی جدید را تربیت کرد. نسلی که شاگردان آنها، چه زن و چه مرد، سال‌هاست در شهر اصفهان فعالیت می‌کنند. ویترین بسیاری از مغازه‌های این شهر، به انواع ظروف و زیورآلات میناکاری، مزین است. البته اینها تنها نمونه‌های میناکاری شده نیستند. در مکان‌های تاریخی و مقدس، در و پنجره‌های بسیاری با این هنر آراسته شده است.

روش‌های تولید انواع میناکاری

میناکاری رایج امروزی به 2 روش انجام می‌شود. مینای خانه‌بندی که بیشتر در جنوب کشور رواج دارد و مینای نقاشی که اجرای آن در اصفهان بیش از دیگر نقاط است. هرچند روش کار هنرمندان در این 2 روش تفاوت‌هایی دارد اما همگی از صنایع دستی ارزشمند ایرانی محسوب می‌شوند.

در روش خانه‌بندی، مانند پرداز مس از مفتول‌هایی بسیار نازک استفاده می‌شود. به همین دلیل به آن مینای سیمی هم می‌گویند. مفتول‌ها بر اساس طرحی که قرار است روی کار ایجاد شود بر بدنه ظرف اصلی چسبانده می‌شود. یک لعاب شیشه‌ای روی آن را می‌پوشاند. اثر در این مرحله در کوره‌هایی با حرارت بالا قرار می‌گیرد. مفتول‌ها به بدنه می‌چسبند و بخشی از کار می‌شوند. در گام بعدی، رنگ‌های مورد نظر را که به شکل رنگ است، روی کار می‌پاشند تا سطح کار یکدست شود. اثر دوباره در کوره قرار می‌گیرد. چون ممکن است مفتول‌ها در اثر حرارت سیاه شود، با اسید رنگ آنها به حالت اولیه بازمی‌گردد. در حال حاضر نوعی از میناکاری سیمی، به نام میناکاری سیاه انجام می‌شود. صائبین اهواز در این حوزه بیش از دیگر شهرها فعالند.

روشی که امروزه در اصفهان بیشتر انجام می‌شود، میناکاری با روش نقاشی است. در این روش نقاشی و میناکاری روی لعاب انجام و سپس روی شیئ مورد نظر قرار داده می‌شود. در حقیقت جنس و اندازه کار از ابتدا مشخص است. مسگران ظروف را می‌سازند و میناکاران بر همان اساس لعاب مینا را آراسته می‌کنند. در این روش هم اثر در کوره قرار می‌گیرد تا رنگ آن ثابت شود. سپس کار نقاشی روی آن لعاب شفاف آغاز می‌شود. در چند مرحله اثر در کوره می‌رود تا رنگ‌ها ثابت شود. آثار تولیدی هر دوی این روش‌ها، باارزش و زیباست. 

سایر مقالات

نظرات کاربران (0)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *