هنر فاخر ایرانی هدیه دهیم

سفال ، معجزه‌ای با جادوی دست و خاک

:به اشتراک بگذارید

سفال و سفال‌گری نتیجه خلاقیت آدمی برای ساخت وسایل از خاک است. هنری که با اختراع چرخ، تحولی بزرگ یافت و چنان با زندگی آدمی درهم آمیخت که هنوز ساخت و استفاده از آن در زندگی روزمره رواج دارد. این ظروف از ابتدای ساخت، به منظور استفاده در جریان زندگی تولید شدند. هنوز هم بسیاری از ظروف سفالین، جدای از آنکه از صنایع دستی ارزشمند بومی هستند، در زندگی مدرن امروزی مورد استفاده قرار می‌گیرد. طبیعی و تجزیه‌پذیر بودن مواد اولیه این تولیدات هم در استقبال از آنها نقش مهمی دارد.

حفاظت از محیط‌ زیست امروزه دغدغه بسیاری از انسان‌ها و دولت‌هاست. آنها همواره افراد را به استفاده از ابزار و وسایل تجزیه‌پذیر دعوت می‌کنند. از چنین صنایع و هنرهایی حمایت می‌کنند. چراکه معتقدند تنها راه نجات زمین، بازگشت به طبیعت است. خاک، به ویژه خاک رس، ماده اصلی و اولیه تولید سفال است. ماده‌ای که حتی بر اساس روایات کتاب‌های مقدس، سرشت آدمی از آن است.

گذشته سفال

نمی‌توان تاریخ دقیق ساخت اولین سفال‌ها را دقیق بیان کرد. کارشناسان معتقدند انسان‌ها برای داشتن وسایلی برای نگهداری از آب و غذا اقدام به ساخت ظروفی با گل کرده‌اند. خاصیت چسبندگی خاک بی‌شک آنها را به سمت این هنر راهنمایی کرده است.

البته ظروف تنها ساخته‌های دست بشر با گل نیست. مجسمه های کوچک و بزرگی در بخش‌های مختلف دنیا کشف شده که گِلی است. مجسمه‌هایی که برخی پرستیده می‌شدند و برخی برای تزئین مورد استفاده قرار می‌گرفت. بیشتر آنها به شکل حیوانات است. برخی از آنها هنوز هم منبع الهام هنرمندان در تولید انواع صنایع دستی هستند. با گذشت زمان و اختراع خط، لوح‌های گِلی برای ثبت تاریخ و قوانین و دستورات مورد استفاده قرار گرفت.   

سفال
نمونه‌ای از مجسمه‌های سفالی باستانی

سفالگری در بسیاری از تمدن‌های کهن،‌ وجود داشته است. در هند، چین و مصر نمونه‌های بسیاری وجود دارد. با این حال یکی از قدیم‌ترین چرخ‌های سفالگری دنیا، در «شوش» کشف شده است. باستان‌شناسان قدمت آن را متعلق به 10 هزار سال پیش می‌دانند. با این حال قدیمی‌ترین ظرف کشف‌شده، متعلق به هزاره چهارم پیش از میلاد مسیح است.

آثار و وسایل بسیاری با خاک درست و پخته شده است. کاشی‌هایی بسیاری در موزه‌ها و حتی ساختمان‌های قدیمی وجود دارد که از جمله آثار سفالین هستند. ضمن اینکه از دوره اشکانیان، این طروف لعاب‌دار هم شده است. با این کار به مرور زمان رنگ هم بر بدنه انواع سفال‌ها جای خود را پیدا کرد. ایجاد نقش و نگار بر بدنه سفالی ظر‌ف‌ها، رونق آن را چند برابر کرد.

تفاوت سفال و سرامیک

در این میان نکته مهم تفاوت بین سفال و سرامیک است. گاهی این 2 به اشتباه به کار برده می‌شود. باید توجه داشت که سرامیک، هنری عام‌تر از سفال است. سرامیک به هر چیزی اطلاق می‌شود که وقتی حرارت می بیند، دچار تغییر می‌شود. در حقیقت تغییر ماهیت می‌دهد. در حالیکه سفال تنها به ساخته‌های دست بشر با خاک می‌گویند. هر دوی این آثار جزئی از صنایع دستی و آثار هنری هستند اما با ذکر تفاوت‌هایی که بیان شد.

امروزه وقتی نام سفال می‌آید، شهر لالجین هم در ادامه ذکر می‌شود. خاک این منطقه، رسی است و برای سفالگری بسیار مرغوب. بیشتر آثار تولید شده در این منطق دارای لعاب‌های ساده است. اغلب لعاب‌هایی که در این شهر به سفال داده می شود لاجوردی، سرمه‌ای، آبی و فیروزه‌ای است.

سفال
لالجین، شهر سفال‌گری

در میبد یزد هم سفالینه‌های بسیاری تولید می‌شود. سفال‌های این منطقه با خاک‌های سفیدرنگ انجام می‌شود. در پایان کار، سطح سفال را با خاکی سفیدتر می‌پوشانند و به شکل دوغاب درمی‌آورند. پس از آن کار نقاشی بر روی کار آغاز می‌شود. خورشید و انواع گل از رایج‌ترین طرح‌های این منطقه روی سفال است.

در «زنوز»، شهری در نزدیکی تبریز هم سفالگری با خاک سفید انجام می‌شود. البته خاک این منطقه بسیار مرغوب است. تولیدات این منطقه طیف وسیعی از ابزار و سایل امروزی است. از زیرسیگاری و فنجان گرفته تا شمعدان و سرویس غذاخوری.

در استان‌های شمالی هم روش‌های ساخت سفال تفاوت‌های بسیاری دارد. محصولاتی که در مازندران تولید می‌شود بیشتر اخرایی‌رنگ است. در خاک منطقه آهن وجود دارد و پس از پخت باعث تغییر رنگ اثر می‌شود. در این استان بیشتر تولیدات سفالی مشبک است؛ محصولی خاص این منطقه. ضمن اینکه چند کارخانه هم به تولید سفالینه‌هایی برای پوشاندن سقف اقدام می‌کنند. این سفالینه‌ها به دلیل باران‌های فراوان در این منطقه، بسیار مورد توجه و استقبال است.

در منطقه گیلان هم سفالگری جریان دارد اما تقریبا برای یک هدف. آنها در ظرفی به نام گمج پخت و پز می‌کنند که سفالی است و اندازه‌های مختلفی دارد. این طرف‌ ممکن است دردار یا بی‌در باشد. در بیشتر موارد اما لعاب سبز به آنها زده می‌شود.

سفال
تصویری از گمج، ظرف سفالی ویژه پخت و پز مردم شمال کشور

در شهرهای سمنان، دامغان، قم، شهرضا، ساوه، گناباد و میناب هم این هنر به اشکال مختلف اجرا و عرضه می‌شود.

سایر مقالات

نظرات کاربران (0)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *