آرا هنر فاخر ایرانی

هنر فاخر ایرانی هدیه دهیم

خاتم‌‌کوب ، نتیجه همنشینی مس و خاتم

:به اشتراک بگذارید

خاتم‌کاری هنری شناخته شده از ایران زمین است. هنری که با وجود عمری نه چندان طولانی در مقایسه با دیگر انواع صنایع دستی ، طرفداران بسیاری دارد. ساخت ظروفی که امروزه هم قابل استفاده است، باعث شده تا استقبال زیادی از این محصولات شود. در این میان، آثار دیگری با نام « خاتم‌کوب » هم تولید و به فروش می‌رسد. آثاری که عده‌ای گمان می‌کنند همان خاتم‌کوبی‌های معروفی است که بسیاری از ما با آن آشنایی داریم. در حالیکه این دو، تفاوت‌هایی بسیاری با هم دارند. هرچند نام هر دوی آنها تقریبا یکسان است، اما تفاوت‌های ذاتی با هم دارند.

خاتم‌کوب

تفاوت خاتم‌کاری و خاتم‌‌کوب

خاتم‌کاری‌های معروف ایرانی، امروزه بیشتر بر روی چوب انجام می‌شود. بدنه اصلی کار، انواع چوب‌هایی است که امکان چسباندن اثر خاتم‌کاری شده وجود دارد. انواع جعبه‌های چوبی، قاب، ساعت، میز و صندلی از بیشترین آثاری است که به این روش تولید می‌شود. البته بر روی چوب‌ها، ممکن است چوب یا انواع استخوان طراحی و نصب شود. خاتم‌‌کوب اما هنر چسباندن انواع این طرح‌ها و نقش‌ها بر ظروف مسی است. بدنه اصلی این کار مس است و چوب یا انواع استخوان، مانند خاتم‌کاری روی آن چسبانده می‌شود. این اثر عمر چندانی ندارند اما به سرعت به یکی از انواع صنایع دستی پرفروش در کشور بدل شده است.

طراحی و نوع نقش‌ها در هر دوی این آثار یکسان است. اشکال هندسی چند ضلعی،‌ نقش‌هایی زیبا و ریز را ایجاد می‌کند. محصولاتی که با این ورش تولید می‌‌شود،‌ بیشتر جنبه تزئینی دارد. ظروفی برای پذیرایی یا قرار دادن در دکور. این هم تفاوت دیگری است ک با خاتم‌کاری‌های رایج دارد.

همانطور که گفته شد، هنر خاتم‌کوبی، عمر چندانی ندارد. در دهه اخیر این کار توسط هنرمندان اصفهانی انجام و روانه بازار شده است. جوانان نقش مهمی در تولید این آثار هنری دارند. در حقیقت آنها از هنرهای اصلی ایرانی الهام گرفته و آنها را تلفیق کرده‌اند. این آثار به دلیل عمر کمی که دارند، چندان شناخته شده نیستند اما هر فردی که چشمش به آنها بیفتد، ‌شیفته آنها خواهد شد. هرچند که اگر خاتم‌کوبی را تلفیقی از 2 هنر مسگری و خاتم‌کوبی بدانیم، باید عمرای چند هزار ساله برای آن در نظر بگیریم.  

دانش بالا در تولید خاتم‌کوب

ساخت ظروف به روش خاتم‌کوب، 3 تا 4 روز زمان نیاز دارد. ابتدا مسگران ظرف را تولید می‌کنند و سپس خاتم‌کاران به کار روی آن می‌پردازند. ساخت طروف مسی در ایران سابقه‌ای چند هزار ساله دارد. این فلز، بر اساس یافته‌های باستان شناسان احتمالا نخستین فلزی بوده که توسط انسان کشف و مورد استفاده قرار گرفته است. دلیلی آن هم در دسترس بودن آن است. استخراج مس کار ساده‌ای است و به ابزار صنعتی چندان نیازی ندارد. آنها حدس می‌زنند انسان‌ها در جریان سفالگری با این فلز آشنا شده‌اند. احتمالا آنها در مواردی با تغییر رنگ سفال‌ها پس از پخت در کوره مواجه شده‌اند. پس از بررسی دلیل آن، ‌به این فلز و نحوه استفاده از آن برآمده‌اند. فلزی خوش‌رنگ که امروزه بخشی از صنایع دستی ناب ایرانی با آن ساخته می‌شود.

جام خاتم‌کوب

در راه تولید این آثار، ظروف مسی در ابعاد مختلف ساخته می‌شود. امگان خاتم‌کوبی بر روی همه ظروف مسی وجود دارد اما چون این کار جنبه زیبایی دارد،‌ تنها بر لایه بیرونی انجام می‌شود. انواع گلدان‌، قندان، جام و شکلات ‌خوری به این روش تولید می‌شود.

استفاده از طروف مسی فواید بسیاری هم برای بدن دارد. تنها مشکل آنها سیاه شدن در برابر گرما و حرارت است. ظروف خاتم‌کوب چون فقط برای پذیرایی و دکوری استفاده می‌شوند،‌ این مشکل را نخواهند داشت. ضخامت این ظروف مسی باید به قدری باشد که توان نگهداری ده‌ها یا صدها قطعه چوب و استخوان را داشته باشد. زیر فشار ورق آن خم نشود و تاب بر ندارد. ضمن اینکه زیاد سنگین نشود که بلند و جابه‌جا کردن آن کار سختی نباشد.

خاتم‌ظرف

در گام بعدی، ظروف مسی آماده شده در اختیار هنرمندان خاتم‌کاری قرار می‌گیرد. آنها بر اساس طرح‌هایی که ار قبل مشخص شده، مار روی مس را آغاز می‌کنند. یکی دیگر از مهم‌ترین تفاوت‌ها در این مرحله هویدا می‌شود. در آثار خاتم‌کوبی،‌ تمام سطح کار با خاتم پوشیده می‌شود. در خاتم‌کوبی اما اینگونه نیست. از آنجایی که مسگری خود یکی از هنرهای زیبای این مروز و بوم است، تنها بخشی از کار با خاتم پوشیده می‌شود. با این کار هر دو هنر، در کنار هم به نمایش درمی‌آید. روش کار همان است و قطعات ریزی و درشت خاتم، ‌با چسب یا سریش بر روی سطح مس چسبانده می‌شود. این هنر نوپاست و هنوز راه زیادی در پیش دارد.

سایر مقالات

نظرات کاربران (0)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *