آرا هنر فاخر ایرانی

هنر فاخر ایرانی هدیه دهیم

جادوی رنگارنگ شیشه

:به اشتراک بگذارید

هنر شیشه‌کاری یا آنچه ایرانیان «آبگینه» می‌نامند قدمتی چندین هزار ساله در صنایع دستی این سرزمین دارد. شیشه مخلوطی از سیلیکات‌های قلیایی است که شکل مشخصی ندارد. با حرارت و دمیدن، هر فرمی می‌گیرد.  

قدیمی‌ترین شیشه‌های صیقلی ساخت بشر در ساحل تبس در نزدیکی رود نیل پیدا شده است. این شیشه‌ها که به شکل ظروف بوده، از درون قبری یافت شد. باستان‌شناسان قدمت این ظروف شیشه‌ای را 3 هزار و 500 سال ق.م بیان کرده‌اند. در جریان کاوش‌های باستان‌شناسان در ایران هم، نمونه‌هایی از این صنایع دستی کهن به دست آمده است. به عنوان مثال، یک گردنبند با دانه‌های شیشه‌ای آبی رنگ متعلق به 2 هزار و 250 سال ق.م در شمال غربی ایران کشف شده است. در جریان کاوش‌هایی در لرستان و شوش هم شیشه‌هایی مایل به سبز پیدا شده است.

همه این اسناد و مدارک نشان‌ می‌دهد بشر مدت‌هاست که به کار با شیشه مشغول است. در ایران این کار تنها تجاری نیست و به هنری تبدیل شده. «آبگینه» نامی‌ است که ایرانیان بر این نوع از صنایع دستی خود گذاشته‌اند. موزه‌ای به همین نام هم در تهران وجود دارد که کهن‌ترین آثار شیشه‌ای کشف شده در آنها یافت می‌شود.

اوج هنر شیشه در ایران

بر اساس کشفیات باستان‌شناسان، این هنر-صنعت در دوره سلجوقیان به اوج خود می‌رسد. چراکه در آثار این دوران تغییرات بسیاری دیده می‌شود. حکاکی، تراشیدن و نقاشی‌های مختلف در این دوران بر روی شیشه آغاز می‌شود. البته نمونه‌هایی از تراش بر روی آثاری از دوره ساسانی هم کشف شده‌است.

در دوره‌های مختلف، هنر آبگینه به اشکال مختلف در فرهنگ و هنر ایرانی به نمایش درآمده است. نقاشی پشت شیشه و معرق شیشه از جمله صنایع دستی خاص ایران است. شیشه به دلیل شفافیت و رنگ‌هایی که می‌پذیرد، همواره مورد توجه خاص و عام بوده است. بسیاری از کهن‌ترین شیشه‌های کشف شده محلی برای نگهداری عطر و روغن بوده است.

هنر شیشه را نمی‌توان خاص و مختص ایران دانست. نمونه‌های متعدد و متنوعی از آن در گوشه‌گوشه دنیا وجود دارد. روایت شده که در زمان شاه عباس دوم صفوی، شیشه‌گرانی از ونیز به ایران آمدند تا به هنرمندان اصفهان آموزش‌ دهند. در حقیقت در دوره صفوی، این هنر هم مانند بسیاری از صنایع دستی مورد توجه قرار گرفت. شیشه به شکل پارچ و لیوان و فنجان در خانه‌ها دیده می‌شد. استفاده و خرید و فروش آن افزایش پیدا کرد و از شکل کالایی لوکس خارج شد.

در آن دوران با استفاده از رنگ‌های طبیعی، به ماده مذاب شیشه رنگ می‌دادند. اکسید آهن، اکسید کرم و اکسید مس بیش از هر چیز دیگر برای رنگ بخشیدن به این شیشه‌ها استفاده می‌شد. شیشه‌های رنگی آنقدر جذابیت داشتند که به سرعت در معماری ایرانی هم جای خود را پیدا کردند. از دوره صفویه، بسیاری از بناهای ایرانی با انواع شیشه‌های رنگی زینت داده شدند. ویترا یا نقاشی روی شیشه هم در میان ایرانیان از گذشته تاکنون رواج داشته است.

ساخت شیشه

در حال حاضر جدیدن روش برای ساخت آثار هنری از شیشه وجود دارد. در روش «فوتی»، ماده مذاب روی فلزی تو خالی قرار می‌گیرد و با دم استادکار، شیشه شکل و شمایلی خاص می‌گیرد. این قدیمی‌ترین روش برای شکل دادن به شیشه است. البته کار چندنی مرحله دارد و در نهایت به خلق اثری هنری منتهی می‌شود. اثری که سالهاست از جمله صنایع دستی ایران شناخته می‌شود.

در روش «فوتی قالبی»، با میله دم مواد مذاب در چند مرحله در داخل قالبی ریخته می‌شود. پس از صاف کردن لبه‌های کار، این قالب دوباره در محیطی گرم قرار می‌گیرد.

روش مدرن برای ساخت انواع شیشه‌ها رنگارنگ، روش «پرسی» است. در این روش ماده مذاب روی قالب ریخته شده و به سرعت، در قالب بسته می‌شود. با این کار، خمیر خیلی سریع شکل می‌گیرد. سپس در گرمخانه قرار می‌گیرد تا شکل خود ار از دست ندهد. این روش قابلیت‌های بسیاری دارد. همین موضوع باعث شده تا هنر آبگینه امروز شکلی مدرن به خود بگیرد.

جدای از آثاری مانند گلدان، امروزه آثار متنوعی در کارگاه‌های تولید شیشه در ایران ساخته می‌شود. آثاری که نظر قشر جوان و گردشگران را به خود جلب می‌کند و در سراسر ایران هم گسترده شده است. در گذشته بیشتر کارگاه‌های تولید آثار آبگینه در ایران، در اصفهان و شیراز مستقر بود. امروزه اما کارگاه‌های بیشماری به این کار مشغولند. با این کار این هنر کهن را زنده نگاه داشته‌اند.

اهمیت شیشه در زندگی امروزی

زندگی بشر هر روز پیچیدگی‌ها و مشکلات بیشتری پیدا می‌کند. هنر در این میان هنوز راهی است که روح آدمی را جلا می‌دهد و زنده‌اش نگه می دارد. در دنیای امروز حفاظت از محیط زیست اهمیت بسیاری دارد. شیشه، 4 هزار سال طول می‌کشد تا تجزیه شود! اما نکته مهم اینجاست که شیشه به راحتی قابل بازیافت است. با حرارت دادن خرده‌شیشه‌ها می‌توان از آنها، دوباره و به راحتی استفاده کرد.   

شیشه

از طرفی چون به راحتی شکل می‌گیرد، برای مصارف بسیاری می‌توان از آن استفاده کرد. امروزه هر طرح و وسیله‌ای را می‌توان با شیشه ساخت و از داشتن آبگینه‌ای زیبا در خانه لدت برد.

سایر مقالات

نظرات کاربران (1)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دستگاه تسمه بسته بندی

من چطوری از شما تشکر کنم؟